Achtergrond

Fossiele beleggingen brengen grote risco’s voor mens, milieu & pensioen
Het pensioenfonds ABP is de grootste Nederlandse vermogensbeheerder met een totaal beheerd vermogen van 334 miljard euro, namens 2,8 miljoen werknemers in de sectoren overheid en onderwijs. Momenteel belegt het ABP ongeveer 10% hiervan, zo’n 33 miljard euro, [1] in CO2-intensieve bedrijven en de fossiele energie industrie, zoals Shell, ExxonMobil, Total, Chevron en Petroleo Brasilero. Met deze beleggingen gokt het ABP zowel het klimaat als met ons pensioen.

Berekeningen van het Carbon Tracker Initiative laten zien dat 60-80% van de bewezen fossiele reserves van deze fossiele bedrijven in de grond moeten blijven zitten om opwarming van de aarde te beperken tot 2°C [2]. Om het in Parijs vastgelegde van maximaal 1,5°C te halen kunnen we zelfs nog minder opstoken. Dit betekent dat de aandelen van de genoemde fossiele bedrijven sterk overgewaardeerd zijn: de waardering gaat er immers van uit dat de reserves geheel opgestookt zullen worden. Deze overwaardering van fossiele reserves wordt ook wel de ‘Carbon Bubble’, ofwel koolstofbubbel, genoemd. Deze beleggingen brengen dus een financieel risico met zich mee, die nog versterkt wordt door ontwikkeling op de energiemarkt als geopolitieke spanningen en de opkomst van duurzame energie.

Naast een financieel risico brengen de beleggingen in fossiele energie bedrijven grote risico’s voor mens en milieu. Het mondiale klimaatprobleem is het meest prominent, maar ook lokaal zijn er desastreuse effecten op de omgeving, denk bijvoorbeeld aan de winning van schaliegas en teerzandolie door Shell, de ramp door BP in de Golf van Mexico en de misstanden bij kolenmijnen in Zuid-Afrika en Colombia die de Nederlandse kolencentrales voorzien.

Een paar recente cijfers

  • 64% van de deelnemers in een ABP-pensioen wil dat het fonds stopt met fossiele beleggingen; (bron: Trouw)
  • De waarde van ABP’s beleggingen in ‘s werelds grootste kool-, olie-, en gasbedrijven is in het afgelopen jaar afgenomen met €5,3 miljard. Deels door grote verliezen, deels door divesteren (bron: Changerism);
  • Als het ABP in 2012 fossielvrij was geworden, zou het resultaat van de beleggingen tussen 2012 en 2015 $9 miljard meer zijn geweest (bron: CorporateKnights);
  • Nog slechts 5 jaar totdat het carbon budget voor 1,5 graden verbrand is (bron: CarbonBrief);
  • Wereldwijd is al $3400 miljard gedivesteerd. Organisaties die (anders dan ABP) duidelijk kiezen om hun geld uit de fossiele industrie te halen zijn bijvoorbeeld het Rockefeller Brothers Fund, de Universiteit van Glasgow, de stad Oslo en diverse pensioenfondsen in Australië, Noorwegen en de VS. (bron: gofossilfree.org).

Trouw_ABPfossielvrijNRC-DNB-rapport

Beleggen in fossiele energiebedrijven: klimaatrisico’s en financiële risico’s
Vorig jaar concludeerde het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) van de Verenigde Naties dat sinds 1950 het vooral de mens is, die via de uitstoot van broeikasgassen als CO2, heeft bijgedragen aan de opwarming van de aarde.[3] Om te voorkomen dat onomkeerbare en gevaarlijke veranderingen optreden in klimaatsystemen, is het noodzakelijk de mondiale opwarming te limiteren tot maximaal 2°C.[4] Adviesbureau PwC berekende kort geleden dat met de huidige snelheid van verbranding van fossiele brandstoffen, een mondiale opwarming van 2°C zelfs al vanaf 2034 ingezet zal worden.[5] Om klimaat-gerelateerde risico’s te mitigeren is het daarom belangrijk om, zelfs op relatief korte termijn, ons gezamenlijk gebruik van broeikasgassen terug te dringen en in plaats daarvan in toenemende mate gebruik te gaan maken van hernieuwbare bronnen van energie om in onze energiebehoefte te voorzien.[6]

Een recent onderzoek van de non-profit organisatie Carbon Tracker en de London School of Economics and Political Science toonde aan dat slechts 20% van de als winbaar ingeboekte fossiele energie reserves daadwerkelijk winbaar zijn als we ons willen houden aan een maximale temperatuurstijging van 2°C. Ook werd in samenhang hiermee – en met ondersteunend onderzoek van HSBC en Standard & Poor’s – een 50%-60% afwaardering van fossiele energiebedrijven geprojecteerd. De uiteindelijke positie van het rapport is dat wanneer investeerders op de huidige manier blijven investeren, we afstevenen op het barsten van de zogenaamde carbon bubble.[7] In lijn hiermee waarschuwt het IPCC dat de noodzakelijke transitie naar low-carbon societies kan leiden tot devaluering van ‘… fossil fuel assets and reduce revenues for fossil fuel exporters’,[8] en is elders reeds onderzocht welke grote gevolgen een dergelijk scenario kan hebben voor het Europese financiële systeem.[9]

Vanwege het klimaatprobleem en de koolstofbubbel is het steeds meer noodzakelijk om ons als samenleving op een kritischere manier te verhouden tot het verbruik van- en investeringen in fossiele brandstoffen. Daarom zou ook het ABP er uiterst verstandig aan doen om tijdig hun positie ten aanzien van investeringen in fossiele energiebedrijven te heroverwegen. Als eerst is namelijk op principiële gronden de vraag te stellen of het zo zou moeten zijn dat één van de grootste pensioenfondsen ter wereld, via haar beleggingen, bijdraagt aan een gevaarlijk opwarmend klimaat. Alhoewel het ABP zich hard maakt voor verantwoord beleggen door zich te committeren aan ESG-principes en de VN Global Compact Guidelines,[10] is de strategie ‘we doen alles wat niet niet mag’ zeer beperkt. Een werkelijk verantwoorde beleggingsstrategie zou zich wat betreft energie niet alleen onthouden van investeringen in fossiele energiebedrijven, maar ook bijvoorbeeld van kernenergie vanwege de afvalproblematiek en de grote risico’s.

De financiële risico’s voor ons pensioen
Ook vanuit financieel oogpunt is het van belang dat het ABP tijdig haar investeringen in fossiele energiebedrijven herevalueert. Als beheerder van de pensioenen van 2,8 miljoen deelnemers kan zij het zich namelijk niet zonder meer permitteren om financiële belangen te hebben in de almaar groeiende koolstofbubbel. Natuurlijk leidt een negative screening van fossiele energiebedrijven tot een minder breed beleggingsportefeuille.[11] Een vaak gehoord argument is dat bij divestering uit fossiele brandstoffen daarom een financieel risico zou ontstaan, in de vorm van een potentieel verminderd rendement. Uit recent onderzoek van Aperio Group bleek echter dat het onterecht is hier bij aanvang uit te gaan. Historisch gezien presteerden koolstofdioxide-vrije aandelenportfolio’s vergelijkbaar – en soms zelfs beter – dan traditionele, meer gediversifieerde indices.[12] S&P Capital IQ kwam tot soortgelijke conclusies,[13] net zoals gezamenlijk onderzoek (onder leiding van ESG-specialist Dr. Joshua Humphreys) van Tellus Institute, Responsible Endowments Coalition, Sustainable Endowments Institute, en 350.org.[14]

Het is eerder mogelijk zo dat nog betere financiële prestaties vooral worden afgeremd wanneer fossiele brandstoffen bij hoge prijzen worden verhandeld.[15] Maar met de kennis dat het goed mogelijk is dat het overgrote deel van de geboekte fossiele brandstofreserves onwinbaar zijn vanwege klimaatverandering, een op low-carbon gericht klimaat- en energiebeleid ingesteld zal worden, subsidies op fossiele energie zullen afnemen, CO2 belast wordt, en op grote schaal ingezet wordt op hernieuwbare energie, is dit scenario minder waarschijnlijk. Eerder zal de waarde van high-carbon aandelen portfolio’s structureel en substantieel afgewaardeerd moeten worden en de return in low-carbon portfolio’s dus verder toenemen. Een dergelijke ontwikkeling vindt al plaats bij bedrijven in de kolenindustrie, waar sinds januari 2011 de waarde van bijvoorbeeld Alpha Natural Resources en Peabody Energy met respectievelijk ~92% en ~74% is afgenomen.[16] Vorig jaar waarschuwde Goldman Sachs dat ‘[t]he window for investing profitably in new mining capacity is closing…’, vanwege ‘structural trends’, met als belangrijk voorbeeld hiervan ‘environmental regulations that discourage coal-fired generation’.[17]

Alhoewel de kolenindustrie een eigen dynamiek heeft, maakt het voorbeeld duidelijk dat in een tijd waarin een klimaatprobleem een voldongen feit is en de economy of energy fundamenteel verandert, het raadzaam is om ABP’s huidige beleggingsportefeuille in een kritisch daglicht te stellen. Dit advies werd ook gegeven in een uitgebreid rapport van adviesbureau Mercer, dat mede tot stand kwam door ondersteuning van APG. Daarin werd gesteld dat, om ‘portfolio risk associated with climate change’ te reduceren, het raadzaam kan zijn te investeren in ‘climate-sensitive assets, with an emphasis on those that can adapt to a low-carbon environment’. In 2013 deed de Noorse asset manager- en pensioenfonds Storebrand precies dat.[18] Zo sloten zij op grond van hun analyses 13 kool- en 6 teerzandbedrijven uit van beleggingen en investeerden zij meer in duurzame ontwikkeling:

‘If global ambitions to limit global warming to less than 2 degrees Celsius become a reality, many fossil fuel resources will become unburnable and their financial value will be dramatically reduced. (…) [S]o for us it is a logical and necessary step to adjust our investments accordingly, (…). The exclusion of 13 coal and 6 oil sands companies raises our sustainability standards to a new level. We continually seek to improve our existing practices, both in order to stimulate sustainable development, and to systematically reduce risk for our clients’.[19]

Conclusie voor het ABP
De klimaatwetenschap maakt duidelijk dat het vanwege de opwarmende aarde passé is om in te zetten op fossiele energiebronnen. Inmiddels tonen ook vele financiële rapporten aan dat een business as usual benadering ten aanzien van beleggingen in fossiele energie in de 21e eeuw niet meer opgaat. Als één van de grootste pensioenfondsen ter wereld en een belangrijke institutionele belegger, moet ABP deze thematiek verder onderzoeken en haar beleggingen in fossiele energiebedrijven kritisch herevalueren. Waarbij volgens ons de conclusie onherroepelijk zal zijn: het is nu tijd om uit kolen, gas en olie te stappen.

Lees hier de reactie van het ABP-bestuur op onze eerdere oproep.
 

Referenties:

[1] In het gesprek van de initiatiefnemers van ABPfossielvrij met ABP-bestuurder Jac Kragt en APG-senior sustainability specialist Erik-Jan Stork bleek dat de investeringen gerelateerd aan fossiele energie (CO2-intensieve investeringen) volgens een interne risico-analyse optellen tot 10% van de totale investeringen.

[2] http://carbontracker.live.kiln.it/Unburnable-Carbon-2-Web-Version.pdf

[3] http://www.climatechange2013.org/images/report/WG1AR5_SPM_FINAL.pdf

[4] http://ipcc-wg2.gov/AR5/images/uploads/IPCC_WG2AR5_SPM_Approved.pdf

[5] http://www.pwc.co.uk/en_UK/uk/assets/pdf/low-carbon-economy-index-2013.pdf

[6] Het IPCC maakt de (conservatieve) beraming dat tussen 2010-2029 jaarlijkse investeringen in fossiele energie zal afnemen met USD 30 miljard terwijl verwacht wordt dat jaarlijkse investeringen in low-carbon energie zal stijgen met USD 147 miljard. Zie ook: http://report.mitigation2014.org/spm/ipcc_wg3_ar5_summary-for-policymakers_approved.pdf

[7] http://www.lse.ac.uk/GranthamInstitute/publications/Policy/docs/PB-unburnable-carbon-2013-wasted-capital-stranded-assets.pdf Zie ook het House of Commons Environmental Audit Committee Green Finance Report, http://www.publications.parliament.uk/pa/cm201314/cmselect/cmenvaud/191/191.pdf

[8] http://report.mitigation2014.org/spm/ipcc_wg3_ar5_summary-for-policymakers_approved.pdf

[9] http://www.profundo.nl/files/download/Greens1402.pdf

[10] http://www.abp.nl/images/ABP-VVB-2012_tcm160-159065.pdf

[11] Inmiddels worden fossielvrije indices ontwikkeld. Zie bijvoorbeeld die van FTSE Group: http://www.nrdc.org/media/2014/140429.asp?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+NRDCPressReleases+(NRDC+Press+Releases)

[12] https://www.aperiogroup.com/system/files/documents/aperio_group_-_building_a_carbon-free_equity_portfolio.pdf

[13] http://news.yahoo.com/college-fossil-fuel-divestment-movement-173859677.html

[14] http://gofossilfree.org/files/2013/05/Institutional-Pathways-to-Fossil-Free-Investing.pdf

[15] http://www.advisorpartners.com/wp-content/uploads/Fossil-Fuel-Divestment-Risks-and-Opportunities.pdf

[16] Zie voor de actuele verloop van de stockvalues van de hier genoemde bedrijven, afgezet tegen Dow Jones index: https://www.google.com/finance?chdnp=1&chdd=1&chds=1&chdv=1&chvs=maximized&chdeh=0&chfdeh=0&chdet=1394568000000&chddm=313973&chls=IntervalBasedLine&cmpto=INDEXDJX:.DJI;NYSE:ACI;NYSE:BTU&cmptdms=0;0;0&q=NYSE:ANR&ntsp=1&ei=iRkfU4jNHeXy6AGhBQ

[17] http://thinkprogress.org/wp-content/uploads/2013/08/GS_Rocks__Ores_-_Thermal_Coal_July_2013.pdf

[18] http://www.mercer.com/climatechange

[19] Aldus uw collega Christine Tørklep Meisingset, Head of Sustainable Investments Storebrand: http://www.storebrand.no/site/stb.nsf/Pages/newsdesk.html#/news/storebrand-reduces-carbon-exposure-in-investments-19-companies-excluded-62954