Pensioenfondsen fossielvrij? Een verslag van de avond

Amsterdam, 17-03-2015

Photo: Nichon GlerumEen bomvolle zaal in Pakhuis de Zwijger met een bont gezelschap van jongeren, ouderen, strak in pak, milieuactivisten en zowaar zelfs een ‘gewoon mens’ zoals facilitator Harm Edens één van de gasten bestempelde. Het is bijna onvoorstelbaar dat al deze mensen zijn gekomen om hun pensioen te bediscussieren. Toch een enigszins gezapig thema, waar je meestal pas over nadenkt als je grijs begint te worden. Niet vanavond! Het gaat namelijk niet alleen over de onze oude dag, maar ook om hoe de investering van ons pensioengeld in de fossiele energie industrie onze toekomst in gevaar brengt.

Aanleiding van de avond was de ABPfossielvrij petitie, waarmee 10.498 ondertekenaars het ABP oproepen om uit kolen, olie en gas te stappen. Het ABP en andere pensioenfondsen hebben een grote invloed. Volgens Julian Poulter, één van de sprekers, beheren pensioenfondsen wereldwijd de helft van de totale beurswaarde van bedrijven. En dat geld gaat ook voor een groot deel in bedrijven die fossiele brandstoffen produceren. Voor het ABP – het op vijf na grootste pensioenfonds ter wereld – 10 procent van de totale portfolio, ofwel ruim 30 miljard euro. Wat zijn hiervan de financiële en maatschappelijke risico’s?

Photo: Nichon GlerumDe risico’s van fossiel
Drie experts leiden de avond in. Econoom Rens van Tilburg van het Sustainable Finance Lab schetst het probleem van de carbon bubble: fossiele energiebedrijven worden overgewaardeerd. Een groot deel (4/5) van hun fossiele reserves moet immers in de grond blijven, willen we de opwarming van de aarde tot 2 graden beperken, zoals internationaal is afgesproken. Van Tilburg duidt ook waarom investeerders dit nog niet te lijken te zien: ze sturen door ‘vooruit te kijken in de achteruitkijkspiegel’. Zo is ook de financiële crisis in 2008 ontstaan. De toekomst is echter onvoorspelbaar, zeker als het om klimaatverandering gaat. Dat vergt andere investeringsmodellen met gevoel voor non-lineariteit. Toch zijn er al goede voorbeelden: Pensioenfonds Zorg & Welzijn stelt zich bijvoorbeeld de halvering van haar negatieve impact, waaronder CO2 uitstoot, ten doel.

De filosoof prof. Herman Philipse geeft ons vervolgens twee opties onder de premisse dat we verplicht zijn voor ons pensioen te sparen en niet van pensioenfonds kunnen wisselen:

  • Optie A: ik heb geen keus, dus mag ABP geen morele argumenten gebruiken en moet uitsluitend op maximaal rendement sturen;
  • optie B: ik heb geen keus, dus ABP moet rekening houden met mijn morele overwegingen. Nogal wat pensioengerechtigden maken zich zorgen over klimaatverandering als gevolg van CO2-uitstoot daarom moet ABP beleggingen in fossiele energie sterk terugschroeven.

Vervolgens doet hij ABP een middenpositie aan de hand, namelijk het volgen van de 2 graden doelstelling, waar Nederland zich in Cancun aan heeft gecommitteerd. Wanneer ABP ook de 2 graden limiet als richtlijn voor beleggingen neemt, zou het beleggingen in fossiele energiebedrijven drastisch moeten reduceren, aldus Philipse.

Financieel expert Julian Poulter schetst de omvang van het probleem. Hij geeft aan dat als de carbon bubble barst, eigenlijk geen enkele belegging veilig is, omdat fossiele energie zo’n fundamentele input is van het hele systeem. Op dit moment staan ongeveer 50% van de investeringen van een gemiddeld pensioenfonds portfolio bloot aan risico’s van klimaatverandering en is slecht 2% ‘koolstofarm’ geïnvesteerd. “Dit is een onthutsende 25-1 gok dat alles wel bij het oude zal blijven.”

Uitreiking petitie en reactie ABP
Photo: Nichon GlerumDan het moment waar we allemaal voor gekomen zijn. Het aanbieden van de #ABPfossielvrij petitie aan het ABP bestuur in de persoon van vice-voorzitter José Meijer. Vijf ABP-deelnemers overhandigen de petitie namens de 10,498 ondertekenaars: Hans Schenk (hoogleraar Universiteit Utrecht en SER kroonlid), Linda Hilhorst (lid Verantwoordingsorgaan ABP en ambtenaar bij Ministerie van VWS), Obe de Vries (gepensioneerd, oud-inspecteur hoger onderwijs), Sofie Faes (docent biologie) en Chris Roorda (onderzoeker bij DRIFT, Erasmus Universiteit en mede-initiatiefnemer ABPfossielvrij).

In haar reactie geeft José Meijer aan dat petities het bestuur scherp houden. Ze onderschrijft dat klimaatverandering een urgent probleem is en vindt dat het ABP al heel goed bezig is op dit vlak. ABP (en uitvoerder APG) belegt immers steeds meer in duurzame energie (in 2017 weer 1 miljard euro erbij). Op termijn zal het aandeel van beleggingen in fossiele energie vanzelf afnemen. Bovendien probeert ABP invloed uit te oefenen op bedrijven en overheden om te komen tot goed klimaatbeleid. Daaruit trekt ze de conclusie dat het ABP nog beter moet communiceren wat het doet, om in de toekomst misverstanden te voorkomen.

Paneldiscussie
Photo: Nichon GlerumJosé Meijer is ook het middelpunt van de daarop volgende paneldiscussie. Drie thema’s voeren daarin de boventoon. Ten eerste gaat het om de strategie. Waar de petitie oproept tot stemmen met de voeten, geven ABP en andere investeerders de voorkeur aan in gesprek blijven met bedrijven waar ze in investeren. De vraag is wat dat oplevert, en wanneer het punt komt dat de maat echt vol is en investeerders hun geld terugtrekken. Volgens Herman Philipsen werkt dit niet bij fossiele energiebedrijven, omdat de core-business de kern van het probleem vormt. Giuseppe van de Helm van VBDO, de vereniging beleggers voor duurzame ontwikkeling, kan dit onderschrijven op basis van 20 jaar ervaring: dialoog helpt vaak, Shell is echter een duidelijke uitzondering. Voor ABP en Eumedion, vereniging voor institutionele beleggers, is die grens duidelijk nog niet overschreden. Sylvia Borren (Greenpeace) geeft aan hier ook geen vertrouwen in te hebben, maar in ieder geval graag te willen horen wat inzet van gesprek is: Niet boren in de Noordpool? Shell fossielvrij?

Het tweede thema is de aansluiting met deelnemers. Als beheerder van 334 miljard euro pensioenspaargeld is het belangrijk om te weten waaraan deelnemers waarde hechten. Dit blijkt een voortdurend probleem voor pensioenfondsen. Vaak zijn mensen niet echt geïnteresseerd, of pas als ze pensioen ontvangen en ze dus vooral een korte-termijn belang hebben.

Het derde thema is de doelstellingen van en urgentie bij ABP. Meijer geeft aan dat ze het idee dat het pensioenfonds op dit moment haar beleid voor duurzaam beleggen herziet. Het bestuur werkt aan concrete stappen om tot een duurzaam pensioenfonds te komen in 2020. De andere panelleden proberen haar te ontfutselen wat dat dan betekent, of ABP dan in 2020 fossielvrij is. Daar komt echter geen helder antwoord op. José Meijer schetst dat ABP een duurzaam pensioen wil aanbieden en consequenties in beeld brengt van kosten en rendement als we mensen de keus laten of ze een traditioneel of een groen pensioen willen hebben. Hierover wil het bestuur gesprek met deelnemers aangaan, niet alleen in kleine zaaltjes waar per jaar maar 3000 mensen op afkomen, maar breder.Photo: Nichon Glerum

Vanuit het publiek laat Jan Vos, Tweede Kamerlid voor de PvdA weten zich zorgen te maken over het gebrek aan urgentie bij ABP en in Den Haag druk gaat zetten om ABP tot meer dadendrang aan te zetten.

Afsluitend geeft Chris Roorda namens de initiatiefnemers van ABPfossielvrij aan blij te zijn dat het gesprek nu goed geopend is, maar dat het ABP helaas onvoldoende gevoelde urgentie voelt. ABP doet zeker ook goede dingen, maar zolang ze miljarden belegt in fossiele energie is dit dweilen met de kraan open. Hij roept de zaal dan ook op zich aan te sluiten bij de campagne om ABP onder druk te zetten fossielvrij te worden: door samen te werken met politiek, vakbonden en experts en vooral door zich als deelnemers te organiseren.

Photo: Nichon GlerumWil je meewerken om de oproep ABPfossielvrij kracht bij te zetten? Stuur een mailtje naar chris@abpfossielvrij.nl. Petitie nog niet getekend?  Doe het nu: www.abpfossielvrij.nl/petitie

Presentatie Rens van Tilburg – De carbon bubble en pensioenbeleggingen
Presentatie Julian Poulter – Solving climate change via the new financial democracy